Bạn phải vững tin rằng, cái bạn đang trải qua hiện tại, sẽ được xâu chuỗi với sự sống trong tương lai của bạn. Chính niềm tin này đã giúp tôi không đánh mất hy vọng, và nó làm cuộc đời tôi trở nên không tầm thường.
Stanfort University là một trong những trường đại học tốt nhất thế giới, hôm nay được tham dự buổi lễ tốt nghiệp của cac bạn, tôi cảm thấy vô cùng vinh hạnh. (tiếng reo) Tôi chưa từng tốt nghiệp đại học, nói thật lòng nhé, đây là thời khắc ở gần với “tốt nghiệp đại học” nhất trong đời tôi.(tiếng cười) Hôm nay, tôi muốn kể với các bạn về 3 câu chuyện của đời tôi, chẳng phải sự kiện gì to tát cả, chỉ là 3 mẩu chuyện vặt thôi….
Câu chuyện thứ nhất, nói về xâu chuỗi những giọt li ti trong cuộc sống.
Tôi đến đại học Reed được có 6 tháng là bỏ học luôn, dù sau đó vẫn còn dây dưa ở lại dự thính thêm hơn 18 tháng nữa mới thôi học hẳn.
Tại sao tôi lại phải thôi học? câu chuyện sẽ được bắt đầu từ khi tôi còn chưa ra đời. Thân mẫu tôi là một bà mẹ trẻ không có hôn thú, khi đó còn đang là nghiên cứu sinh của một trường đại học, thế là bà quyết định đem tôi cho người ta làm con nuôi. Bà khăng khăng chỉ định tôi phải được nuôi dưỡng bởi một đôi vợ chồng có trình độ đại học. Nên khi sinh ra, tôi đã được chuẩn bị sẵn để đem cho một ông luật sư và bà vợ ông ta. Nhưng cuối cùng thì đôi vợ chồng này đã thay đổi, họ quyết định nhận nuôi một bé gái. Thế là một đôi vợ chồng khác trong danh sách dự bị, tức là bố mẹ nuôi của tôi, đã nhận được một cuộc gọi giữa đêm khuya: “hiện có một bé trai không hẹn mà đến, ông bà có muốn nhận nuôi cháu không?” họ đã trả lời:”đương nhiên là muốn rồi.” Sau này thân mẫu tôi mới được biết mẹ nuôi tôi chưa hề tốt nghiệp đại học, bố nuôi tôi thậm chí chưa tốt nghiệp cả trung học, nên bà đã từ chối ký vào những văn bản liên quan cuối cùng. Phải mấy tháng sau, khi bố mẹ nuôi của tôi cam kết sẽ nuôi nấng cho tôi học hết đại học, bà mới thay đổi thái độ.
Quả nhiên, 17 năm sau là tôi vào trường đại học, và do còn trẻ người non dạ, nên tôi đã chọn cho mình một trường đại học đắt đỏ bậc nhất như Stanfrd University của các bạn. Cha mẹ tôi đều là công nhân, họ đã phải dốc hết những gì dành giụm cả đời cho việc học hành của tôi. 6 tháng sau, tôi nhận ra rằng mình hoàn toàn không hiểu việc học hành này phỏng có ích gì. Khi đó, tôi đang mù tịt về mục tiêu đời mình, và việc học hành thì lại ngốn hết của nả dành giụm cả đời của cha mẹ, nên tôi quyết định thôi học, và tôi tin rằng cứ đi rồi sẽ thấy lối thoát. Lúc đưa ra quyết định ấy, tôi đã thấy sợ hãi, bây giờ ngoảnh nhìn lại, tôi nhận thấy đó chính là một trong những quyết định sáng suốt nhất trong đời tôi. Ngay khi quyết định thôi học, tôi đã không còn phải lên lớp để nghe các môn học mình không chút hứng thú ấy nữa, và tôi bắt đầu chỉ dự thính những khóa mục tôi cảm thấy khá là hay ho.
Chẳng lãng mạn chút nào trong sự việc này. Không có suất trong ký túc xá, tôi đành ngủ dưới sàn trong phòng trọ của bạn bè; tiền cược 1 vỏ coca là 5 cen, tôi phải mua đồ ăn từ tiền thu gom vỏ chai coca; các buổi tối chủ nhật hàng tuần, tôi đều đặn cuốc bộ 7km xuyên qua khu nội thành để được đả một bữa ngon miệng tại miếu thờ Hare Krishna, tôi đã rất khoái khẩu với các bữa đánh chén miễn phí này. Những việc mà tôi đã làm bằng tính hiếu kỳ và trực giác của mình ấy, phần lớn sau này đều được chứng minh là những kinh nghiệm cực kỳ quý báu.
Lấy một ví dụ: Hồi đó, trường đại học Reed có khoa giáo dục Thư pháp có thể nói là đứng đầu nước Mỹ. Ở đó, mỗi biển báo pano trong sân trường, mỗi đề can trên ngăn kéo trong lớp học, đều là kiểu chữ viết tay rất bắt mắt. Bởi tôi đã thôi học, không còn phải lên lớp theo giáo trình thường quy, nên tôi đã chọn để theo học một khóa học Thư pháp, tôi muốn học để làm sao mình có được chữ viết thật đep. Ở lớp học này, tôi tập các thể chữ có nền và không nền, học cách làm sao thay đổi khoảng cách tổ hợp các thể chữ, học cách làm sao tạo cho được các phương thức phông chữ thật đẹp. Đó là một thứ khoa học tinh diệu chứa đầy cảm xúc mỹ học, cảm xúc lịch sử và cảm xúc nghệ thuật, tôi nhận thấy điều này thật là tuyệt vời.
Thời đó, tôi hoàn toàn không nghĩ rằng những kiến thức này rồi sẽ phải có được giá trị thực dụng gì trong cuộc sống của tôi, thế nhưng 10 năm sau, khi tôi tiến hành thiết kế mẫu đầu tiên hệ máy tính Macintosh, thì tất cả những cái này đã có đất dụng võ. Tôi đưa hết chúng vào thiết kế của mình, đây là máy tính đầu tiên có thể trình bầy font chữ đẹp đẽ. Nếu vào thời đại học tôi không có dự thính môn học này, Macintosh sẽ không thể cống hiến font các thể chữ và các tổ hợp chử gián cách. Sau khi hệ thống Window xí xớn vào hệ thống của Apple, thì mọi máy tính cá nhân trên đời cũng đã có được những thứ này. Nếu tôi không thôi học, tôi sẽ không dự thính lớp Thư pháp, và có lẽ các máy tính cá nhân ngày nay cũng đã không có thứ chức năng font chữ xuất sắc. Tất nhiên là khi học đại học, tôi cũng không thể có sự tiên liệu này, nhưng nếu bạn xâu chuỗi những giọt li ti trong cuộc sống, quỹ tích cuộc đời sẽ hiện lên vô cùng rõ nét.
Một lần nữa xin nhấn mạnh, bạn không thể xâu chuỗi những giọt li ti của cuộc đời một cách tràn đầy tiên lượng, chỉ khi ngoảnh nhìn lại, bạn mới nhận ra sự liên hệ giữa những giọt li ti này. Bởi vậy, bạn phải vững tin rằng, những thứ bạn đang trải qua hiện tại, sẽ được kết nối lại trong cuộc sống tương lai của bạn. Có một số điều bạn không thể không tin, trực giác, số phận, sự sống, cơ may.... và chính thứ tín ngưỡng này đã giúp tôi không bị đánh mất hy vọng, và chúng làm cho cuộc đời tôi trở nên không tầm thường.
Những công việc vĩ đại chỉ có thể được nung nấu và tỏa hương qua năm tháng. Trước mùa gặt hái, bạn đừng để dừng lại bước chân tìm tòi của mình.
Câu chuyện thứ hai tôi xin kể về tình yêu và sự mất mát.
Tôi là người may mắn, bởi ngay khi còn trẻ tôi đã biết mình muốn cái gì. Lúc 20 tuổi, tôi đã cùng Wozniak sáng lập ra công ty Apple trong nhà xe của cha mẹ tôi. Chúng tôi đã chăm chỉ làm việc, và chỉ mất có 10 năm, từ 2 chàng trai trẻ tuổi nó đã phát triển thành 1 doanh nghiệp với 4,000 nhân công và trị giá tới 2 tỷ đôla Mỹ. Khi đó, sản phẩm cừ nhất của chúng tôi là Macintosh mới chào đời được 1 năm, và tôi cũng vừa bước qua tuổi 30.
Rồi sau đó tôi bị đuổi việc. cớ gì người ta lại có thể bị công ty do chính mình sáng lập đuổi việc? Chẳng là thế này, cùng với sự phát triển của Apple, chúng tôi đã mời một thằng cha tưởng sẽ rất được việc để cùng quản lý công ty, khoảng thời gian 1 năm đầu hắn làm việc không tồi, nhưng sau đó chúng tôi đã có sự chia rẽ trong quan điểm đối với viễn cảnh phát triển của công ty, thế là mâu thuẫn nổ ra. Do hội đồng quản trị công ty đứng cùng phía với hắn, thế là tôi đã bị tống ra ngoài, lúc đó tôi mới ngoài 30. Tôi bị mất đi cốt lõi sự sống vốn đang xuyên suốt trong quãng đời trưởng thành của mình, và đó là cú đòn mang tính hủy diệt.
Trong mấy tháng đầu, tôi thật sự đã không biết mình phải làm gì. Tôi cảm thấy mình đã phụ lòng kỳ vọng của các bậc tiền bối—giống như trong cuộc chạy đua, chiếc gậy tiếp sức đã bị đánh mất trong tay mình vậy. Tôi trở thành kẻ bại trận trong mắt mọi người, thậm chí tôi đã muốn chạy trốn khỏi Silicon. Thế rồi đã có một thứ gì đấy dần dần chiếu sáng tôi: Tôi vẫn yêu những gì tôi yêu quý. Mọi việc xẩy ra với Apple đã không chút làm thay đổi được tôi, một bit cũng không hề. Tuy đã bị vứt bỏ, nhưng vẫn còn nguyên đó bầu nhiệt huyết nóng bỏng, và tôi quyết định làm lại từ đầu.
Tuy còn chưa thể nhận ra được khi ấy, nhưng sự thật đã chứng minh, bị Apple đuổi việc chính là sự kiện hay nhất mà cuộc đời tôi đã kinh qua. Chẳng còn nữa cái nặng nề vốn đồng hành cùng với sự thành đạt, thay vào đấy là cái nhẹ nhõm trở lại vạch xuất phát của một tay đua mới toanh. Mọi thứ không còn được xác định đến nhường ấy nữa, tôi đã được giải phóng, và từ đấy tôi bắt đầu bước vào thời kỳ giàu sức sáng tạo nhất trong cuộc đời mình.
Trong 5 năm tiếp sau, tôi sáng lập một công ty gọi là NeXT, sau đấy thành lập thêm công ty có tên là Pixar, rồi đắm vào mối tình với một cô gái kỳ diệu, và nàng đã trở thành vợ tôi sau này. Công ty Pixar đã chế tác bộ phim “Tổng động viên các đồ chơi” (Toy Story), đó là bộ phim hoạt hình máy tính hóa hoàn toàn đầu tiên trên thế giới, hiện công ty này là một trong những hãng sản xuất phim hoạt hình thành công nhất thế giới. Tiếp sau là một vụ sắp nhập đầy kịch tính, Apple đã mua lại NeXT, thế là tôi lại trở về Apple, công nghệ được chúng tôi nghiên cứu phát triển từ NeXT đã trở thành động lực cốt lõi thúc đẩy cuộc phục hưng của Apple. Tôi với Laurene cũng có được gia đình mỹ mãn của mình.
Tôi có thể nói một cách đầy khẳng định rằng, nếu như không bị Apple đuổi việc, tất cả những thứ này sẽ khổng thể đến được với tôi. Cuộc sống nhiều lúc giống như một cục gạch vỗ thẳng vào đầu bạn, nhưng đừng để đánh mất niềm tin. Yêu đắm công việc mình đã dấn thân, chính là lý do duy nhất hỗ trợ tôi không ngừng tiến lên phía trước. Bạn phải tìm cho ra được thứ bạn yêu đắm nhất, với công việc là vậy, với người yêu cũng vậy. Công việc sẽ chiếm mất phần lớn cuộc sống của bạn, chỉ có dấn thân vào những công việc bạn nhận thức được ý nghĩa phi phàm của nó, nó mới có thể đem đến bạn niềm vui của sự thỏa mãn chân chính. Mà cách duy nhất để dấn thân vào một công việc vĩ đại, chính là phải dành tình yêu cho công việc đó. Nếu như đến bây giờ bạn vẫn chưa tìm ra cho mình một công việc như thế, thì hãy tiếp tục tìm kiếm. Giống như là những mối tình tốt đẹp, những công việc vĩ đại chỉ có thể được nung nấu và ngày càng tỏa hương qua năm tháng cuộc đời. Bởi vậy, trước khi đến mùa gặt hái, bạn không được để những bước chân kiếm tìm của mình dừng lại. Chớ có dừng lại!
Hãy nhớ rằng ngày mình ra đi sẽ không còn lâu, đó là công cụ tham chiếu quan trọng bậc nhất khi tôi phải đưa ra những quyết định trọng yếu của đời mình
Năm 17 tuổi, tôi có đọc một câu cách ngôn: "Nếu mỗi ngày qua đi bạn đều xem nó là ngày cuối cùng của đời mình, bạn sẽ nhận ra vào một ngày nào đó, hóa ra mọi cái đều ở trong tầm với cả.” Câu cách ngôn này đã có ảnh hưởng sâu xa trong tôi từ ngày tôi đọc được nó. Trong 33 năm qua đi sau đó của mình, sáng nào tôi cũng tự hỏi mình trong gương: "Nếu ngày hôm nay là ngày cuối cùng của đời tôi, tôi vẫn nguyện làm những công việc phải làm trong ngày hôm nay chứ?” Khi liền trong mấy ngày đáp án đều là phủ định, lúc đó tôi biết rằng đã đên lúc phải đưa ra sự thay đổi rồi.
Bởi tất cả mọi thứ - sự kỳ vọng từ bên ngoài, mọi vinh quang danh tiếng, nỗi sợ hãi đối với thất bại và bất ổn - đứng trước cái chết đều sẽ tiêu tan thành mây khói, và chỉ lưu lại cái thật sự quan trọng. Trong tất cả mọi cách thức mà tôi biết được, thì hãy nhớ rằng rồi bạn cũng sẽ phải chết, chính là giải pháp tôi ưu giúp bạn tránh được cái bẫy tư duy “tôi có thể sẽ bị mất đi xxx”. Công danh tiền tài là những thứ sinh không mang lại, tử không đem đi , không có lý do gì để bạn không nghe theo tiếng gọi của lòng mình.
Quãng một năm trước, tôi bị chẩn đoán đã mắc căn bệnh ung thư. 7h30 sáng, tôi làm kiểm tra sức khỏe và kết quả siêu âm cho biết chắc chắn trong tạng tụy của tôi đã xuất hiện một khối u bướu. Khi đó thậm chí tôi còn không biết tụy là cái thứ gì. Bác sỹ nói cho tôi biết gần như có thể xác định đây là chứng bệnh hết cách chữa trị, cùng lắm là còn sống được từ 3 đến 6 tháng. Thầy thuốc khuyên tôi nên về nhà để thu xếp mọi sự cho ổn thỏa, đó là lối nói chuẩn đối với bênh nhân lâm chung. Điều đó có nghĩa là trong thời gian mấy tháng, bạn phải nói với con trai bạn cả những điều bạn cần nói với cháu trong 10 năm sau nữa; điều đó có nghĩa là, bạn cần thu xếp ổn thỏa mọi thứ, cố gắng làm sao giảm được gánh nặng cho gia đình thân nhân sau khi bạn ra đi; điều đó có nghĩa là, thời khắc chia tay với mọi người đang đến rồi.
Cả một ngày, phán quyết ấy choáng ngập trong đầu óc tôi. Đêm hôm đó tôi làm thêm xét nghiệm sinh thiết. Tôi đã phải tiêm 1 liều an thần để được trấn tĩnh, khi ấy vợ tôi cũng có mặt, và sau này cô ấy đã nói cho tôi biết rằng sau khi quan sát kỹ các mô tế bào, các bác sỹ đều đã khóc, bởi họ nhận ra đây là một dạng ung thư tụy rất hiếm gặp có thể điều trị bằng phẫu thuật. Rồi ca phẫu thuật đã được tiến hành, hiện tôi đã bình phục.
Đấy là lần tôi cận kề gần nhất với cái chết, tôi hy vọng trong vài chục năm tiếp theo, tôi không còn phải nếm mùi sự tiếp cận gần hơn với cái chết nữa. Sau lần giáp mặt với thần chết này, chết chóc chỉ còn là một thứ công cụ phán đoán hữu hiệu đối với tôi, và đem so sánh với một khái niệm lý tính thuần túy, thì tôi xin được khẳng định hơn với các bạn một sự thật dưới đây: Không ai muốn chết cả; cho dù là người muốn được lên thiên đường thì họ lại thích được vẫn sống mà lên đấy. Cái chết là bến cuối cuộc đời mỗi con người, không ai ngoại lệ cả. Chết chóc có lẽ là tạo vật tốt đẹp nhất của sự sống, đó là dung môi tiếp nối của sự sống, tiễn đưa các bậc lão giả, và dọn đường cho thế hệ mới sinh thành. Hiện các bạn đang là thế hệ tân sinh, nhưng trong tương lai không lâu, các bạn cũng dần già đi, và bị tiễn đưa khỏi sân khấu đời người. Xin lỗi đã nói thẳng giàu kịch tính đến thế, nhưng cuộc sống là vậy mà.
Hãy nhớ lấy rằng, thời gian của các bạn là có hạn, cho nên đừng có uổng phí thời gian vào cuộc sống của người khác. Đừng để bị trói buộc bởi những giáo điều và các khuôn khổ, nếu không bạn sẽ phải sống giữa kết quả tư duy của kẻ khác. Đừng để tiếng nói nội tâm của bạn bị chìm nghìm giữa những tạp âm phát ra từ quan điểm kẻ khác. Điều tối quan trọng là, phải có đủ dũng khí tuân theo nội tâm và trực giác của bạn, có thể chúng đã biết được bạn muốn mình trở thành một con người như thế nào rồi, những thứ còn lại chỉ là thứ yếu.
Khi tôi còn trẻ có một tờ tạp chí rất cừ gọi là “Bách khoa hoàn cầu”(Global outlook), thế hệ chúng tôi từng xem nó là báu vật. Đáng tiếc là mới ra được có vài kỳ là “Bách khoa hoàn cầu” đã biến mất. Đó là vào giữa thập kỷ 70 của thế kỷ trước, tôi cũng đang ở tuổi các bạn bây giờ, tạp chí này đã ra số cuối.và trên bìa 4 có đăng bức ảnh cảnh con đường thôn quê lúc sớm tinh mơ, dưới ảnh là dòng chữ “Stay hungry, Stay foolish” (Khát khao kiến thức, từ tốn khiêm cung) tôi đã luôn mong muốn mình làm được như thế. Giờ đây, khi các bạn đã tốt nghiệp để bắt đầu cuộc sống mới, tôi xin tặng lại các bạn câu nói này: Stay hungry Stay foolishi。
Xin cảm ơn các bạn!
